Narayaneeyam: Dashakam 20
नारायणीयम् · दशक 20
-
प्रियव्रतस्य प्रियपुत्रभूतादाग्नीध्रराजादुदितो हि नाभिः।
त्वां दृष्टवानिष्टदमिष्टिमध्ये तवैव तुष्ट्यै कृतयज्ञकर्मा॥Priyavratasya priyaputrabhutadagnidhrarajadudito hi nabhih, tvam drishtavanishtadamishtimadhye tavaiva tushtyai kritayajnakarma.
King Nabhi, born of Agnidhra, the dear son of Priyavrata, performed a sacrifice to please you, and in its midst saw you, the giver of all wishes.
प्रियव्रत के प्रिय पुत्र राजा आग्नीध्र से जन्मे नाभि ने आपको प्रसन्न करने के लिए यज्ञ किया, और यज्ञ के बीच मनचाहा फल देने वाले आपके दर्शन किए।
-
अभिष्टुतस्तत्र मुनीश्वरैस्त्वं राज्ञा स्वतुल्यं सुतमर्थ्यमानः।
स्वयं जनिष्येऽहमिति ब्रुवाणस्तिरोदधा बर्हिषि विश्वमूर्ते॥Abhishtutastatra munishvaraistvam rajna svatulyam sutamarthyamanah, svayam janishyehamiti bruvanastirodadha barhishi vishvamurte.
Praised there by the great sages and asked by the king for a son equal to you, you said, “I myself will be born,” and vanished from the sacred grass, O Lord whose form is the universe.
हे विश्वमूर्ति, वहाँ श्रेष्ठ मुनियों ने आपकी स्तुति की और राजा ने आप जैसा पुत्र माँगा, तो आप “मैं स्वयं जन्म लूँगा” कहकर यज्ञ की कुशा पर ही अंतर्धान हो गए।
-
नाभिप्रियायामथ मेरुदेव्यां त्वमंशतोऽभूरृषभाभिधानः।
अलोकसामान्यगुणप्रभावप्रभाविताशेषजनप्रमोदः॥Nabhipriyayamatha merudevyam tvamamshatobhurrishabhabhidhanah, alokasamanyagunaprabhavaprabhavitasheshajanapramodah.
Then, through a part of yourself, you were born to Merudevi, Nabhi’s beloved, as Rishabha, delighting all people with the power of virtues not seen in the world.
फिर आप अपने अंश से नाभि की प्रिया मेरुदेवी के गर्भ से ऋषभ नाम से प्रकट हुए, और संसार में अनोखे गुणों के प्रभाव से सब लोगों को आनंदित किया।
-
त्वयि त्रिलोकीभृति राज्यभारं निधाय नाभिः सह मेरुदेव्या।
तपोवनं प्राप्य भवन्निषेवी गतः किलानन्दपदं पदं ते॥Tvayi trilokibhriti rajyabharam nidhaya nabhih saha merudevya, tapovanam prapya bhavannishevi gatah kilanandapadam padam te.
Placing the burden of the kingdom on you, who uphold the three worlds, Nabhi went with Merudevi to the forest of penance, worshipped you, and reached your blissful abode.
तीनों लोकों का पालन करने वाले आप पर राज्य का भार सौंपकर नाभि मेरुदेवी के साथ तपोवन गए, आपकी सेवा की और आपके आनंदमय धाम को पा लिया।
-
इन्द्रस्त्वदुत्कर्षकृतादमर्षाद्ववर्ष नास्मिन्नजनाभवर्षे।
यदा तदा त्वं निजयोगशक्त्या स्ववर्षमेनद्व्यदधाः सुवर्षम्॥Indrastvadutkarshakritadamarshadvavarsha nasminnajanabhavarshe, yada tada tvam nijayogashaktya svavarshamenadvyadadhah suvarsham.
When Indra, jealous of your greatness, sent no rain to this land of Ajanabha, you by your own yogic power made your land rich with rain.
जब आपकी बढ़ती महिमा से जलकर इंद्र ने इस अजनाभ देश में वर्षा नहीं की, तब आपने अपनी योगशक्ति से अपने इस देश में खूब वर्षा करा दी।
-
जितेन्द्रदत्तां कमनीं जयन्तीमथोद्वहन्नात्मरताशयोऽपि।
अजीजनस्तत्र शतं तनूजानेषां क्षितीशो भरतोऽग्रजन्मा॥Jitendradattam kamanim jayantimathodvahannatmaratashayopi, ajijanastatra shatam tanujanesham kshitisho bharatograjanma.
Though your heart delighted only in the Self, you married lovely Jayanti, given by the defeated Indra, and had a hundred sons, the eldest of whom was King Bharata.
आत्मा में रमे मन वाले होते हुए भी आपने हारे हुए इंद्र द्वारा दी गई सुंदर जयंती से विवाह किया और सौ पुत्र उत्पन्न किए, जिनमें सबसे बड़े राजा भरत थे।
-
नवाभवन्योगिवरा नवान्ये त्वपालयन्भारतवर्षखण्डान्।
सैका त्वशीतिस्तव शेषपुत्रास्तपोबलाद्भूसुरभूयमीयुः॥Navabhavanyogivara navanye tvapalayanbharatavarshakhandan, saika tvashitistava sheshaputrastapobaladbhusurabhuyamiyuh.
Nine became great yogis, nine others ruled regions of Bharatavarsha, and your remaining eighty-one sons became brahmins by the strength of their penance.
नौ पुत्र श्रेष्ठ योगी बने, नौ अन्य ने भारतवर्ष के खंडों पर शासन किया, और आपके बाकी इक्यासी पुत्र तप के बल से ब्राह्मण बन गए।
-
उक्त्वा सुतेभ्योऽथ मुनीन्द्रमध्ये विरक्तिभक्त्यन्वितमुक्तिमार्गम्।
स्वयं गतः पारमहंस्यवृत्तिमधा जडोन्मत्तपिशाचचर्याम्॥Uktva sutebhyotha munindramadhye viraktibhaktyanvitamuktimargam, svayam gatah paramahamsyavrittimadha jadonmattapishachacharyam.
Then, among the great sages, you taught your sons the path to liberation through detachment and devotion, and yourself took up the life of a paramahamsa, living as if dull, mad or possessed.
फिर श्रेष्ठ मुनियों के बीच पुत्रों को वैराग्य और भक्ति से युक्त मोक्ष का मार्ग बताकर, आपने स्वयं परमहंस वृत्ति अपना ली और जड़, उन्मत्त और पिशाच जैसा आचरण करने लगे।
-
परात्मभूतोऽपि परोपदेशं कुर्वन्भवान्सर्वनिरस्यमानः।
विकारहीनो विचचार कृत्स्नां महीमहीनात्मरसाभिलीनः॥Paratmabhutopi paropadesham kurvanbhavansarvanirasyamanah, vikarahino vichachara kritsnam mahimahinatmarasabhilinah.
Though you are the Supreme Self, you went on teaching others while everyone drove you away; untouched by it all, absorbed in the boundless joy of the Self, you wandered the whole earth.
परमात्मा होते हुए भी आप दूसरों को उपदेश देते रहे, जबकि सब आपको दुत्कारते थे; बिना किसी विकार के, आत्मा के अपार आनंद में डूबे हुए आप पूरी पृथ्वी पर घूमते रहे।
-
शयुव्रतं गोमृगकाकचर्यां चिरं चरन्नाप्य परं स्वरूपम्।
दवाहृताङ्गः कुटकाचले त्वं तापान्ममापाकुरु वातनाथ॥Shayuvratam gomrigakakacharyam chiram charannapya param svarupam, davahritangah kutakachale tvam tapanmamapakuru vatanatha.
Long practising the vow of lying still and living like a cow, a deer or a crow, you reached your supreme form, and your body was consumed by a forest fire on Kutaka mountain. Lord of Guruvayur, take away my sufferings.
बहुत समय तक अजगर-व्रत और गाय, हिरण, कौए जैसा आचरण करके आपने अपना परम स्वरूप पाया, और कुटक पर्वत पर दावानल में आपका शरीर समा गया। हे वातनाथ (गुरुवायुरप्पन), मेरे ताप दूर कीजिए।