Narayaneeyam: Dashakam 78
नारायणीयम् · दशक 78
-
त्रिदशवर्धकिवर्धितकौशलं त्रिदशदत्तसमस्तविभूतिमत्।
जलधिमध्यगतं त्वमभूषयो नवपुरं वपुरञ्चितरोचिषा॥Tridashavardhakivardhitakaushalam tridashadattasamastavibhutimat, jaladhimadhyagatam tvamabhushayo navapuram vapuranchitarochisha.
You graced the new city in the middle of the ocean, built with great skill by the architect of the gods and filled with every treasure the gods could give, with the lovely radiance of your body.
देवताओं के शिल्पी की कुशलता से बनी, देवताओं द्वारा दिए सारे वैभव से भरी, सागर के बीच बसी उस नई नगरी को आपने अपने शरीर की सुंदर आभा से सजाया।
-
ददुषि रेवतभूभृति रेवतीं हलभृते तनयां विधिशासनात्।
महितमुत्सवघोषमपूपुषः समुदितैर्मुदितैः सह यादवैः॥Dadushi revatabhubhriti revatim halabhrite tanayam vidhishasanat, mahitamutsavaghoshamapupushah samuditairmuditaih saha yadavaih.
When King Revata, at Brahma’s command, gave his daughter Revati to Balarama, the plough-bearer, you made the grand festival ring out, together with the happy, gathered Yadavas.
जब राजा रेवत ने ब्रह्मा की आज्ञा से अपनी पुत्री रेवती हलधर बलराम को दी, तब आपने इकट्ठे हुए प्रसन्न यादवों के साथ उस बड़े उत्सव की धूम मचाई।
-
अथ विदर्भसुतां खलु रुक्मिणीं प्रणयिनीं त्वयि देव सहोदरः।
स्वयमदित्सत चेदिमहीभुजे स्वतमसा तमसाधुमुपाश्रयन्॥Atha vidarbhasutam khalu rukminim pranayinim tvayi deva sahodarah, svayamaditsata chedimahibhuje svatamasa tamasadhumupashrayan.
Then, Lord, the brother of Rukmini, princess of Vidarbha, who loved you, set out on his own to give her to the king of Chedi, siding in his own dark folly with that wicked man.
हे देव, फिर आपसे प्रेम करने वाली विदर्भ की राजकुमारी रुक्मिणी को उसके भाई ने अपनी ही मूर्खता से उस दुष्ट का साथ देते हुए चेदि के राजा को देने की ठानी।
-
चिरधृतप्रणया त्वयि बालिका सपदि काङ्क्षितभङ्गसमाकुला।
तव निवेदयितुं द्विजमादिशत्स्वकदनं कदनङ्गविनिर्मितम्॥Chiradhritapranaya tvayi balika sapadi kankshitabhangasamakula, tava nivedayitum dvijamadishatsvakadanam kadanangavinirmitam.
The young girl, who had long loved you, suddenly distraught that her hopes would be dashed, sent a brahmin to tell you of her suffering, born of love.
लंबे समय से आपसे प्रेम करने वाली वह बाला अपनी आशा टूटने के डर से अचानक व्याकुल हो गई, और कामदेव से उपजी अपनी पीड़ा आपको बताने के लिए एक ब्राह्मण को भेजा।
-
द्विजसुतोऽपि च तूर्णमुपाययौ तव पुरं हि दुराशदुरासदम्।
मुदमवाप च सादरपूजितः स भवता भवतापहृता स्वयम्॥Dvijasutopi cha turnamupayayau tava puram hi durashadurasadam, mudamavapa cha sadarapujitah sa bhavata bhavatapahrita svayam.
The brahmin quickly reached your city, which the wicked cannot approach; welcomed with honour by you, who take away the pain of worldly life, he was filled with joy.
वह ब्राह्मण जल्दी ही आपकी उस नगरी पहुँचा, जहाँ दुष्ट नहीं पहुँच सकते; संसार के ताप हरने वाले आपने स्वयं आदर से उसका सत्कार किया, तो वह बहुत प्रसन्न हुआ।
-
स च भवन्तमवोचत कुण्डिने नृपसुता खलु राजति रुक्मिणी।
त्वयि समुत्सुकया निजधीरतारहितया हि तया प्रहितोऽस्म्यहम्॥Sa cha bhavantamavochata kundine nripasuta khalu rajati rukmini, tvayi samutsukaya nijadhiratarahitaya hi taya prahitosmyaham.
He told you: ‘In Kundina lives the radiant princess Rukmini. Longing for you and losing all composure, she has sent me.’
उसने आपसे कहा: ‘कुण्डिनपुर में राजकुमारी रुक्मिणी शोभा पाती हैं। आपके लिए व्याकुल और धैर्य खो चुकी उन्होंने ही मुझे भेजा है।’
-
तव हृतास्मि पुरैव गुणैरहं हरति मां किल चेदिनृपोऽधुना।
अयि कृपालय पालय मामिति प्रजगदे जगदेकपते तया॥Tava hritasmi puraiva gunairaham harati mam kila chedinripodhuna, ayi kripalaya palaya mamiti prajagade jagadekapate taya.
‘She says: “I was won over by your virtues long ago, and now the king of Chedi is carrying me off. Home of compassion, protect me!”’ So she pleaded, sole Lord of the world.
‘वह कहती हैं: “मैं तो पहले ही आपके गुणों पर मोहित हो चुकी हूँ, और अब चेदि का राजा मुझे ले जा रहा है। हे कृपानिधि, मेरी रक्षा करो!”’ हे जगत के एकमात्र स्वामी, उन्होंने ऐसा कहा।
-
अशरणां यदि मां त्वमुपेक्षसे सपदि जीवितमेव जहाम्यहम्।
इति गिरा सुतनोरतनोद्भृशं सुहृदयं हृदयं तव कातरम्॥Asharanam yadi mam tvamupekshase sapadi jivitameva jahamyaham, iti gira sutanoratanodbhrisham suhridayam hridayam tava kataram.
‘“If you abandon me, helpless as I am, I will give up my life at once.”’ These words of the lovely girl made your tender heart deeply anxious.
‘“यदि आप मुझ असहाय की उपेक्षा करेंगे, तो मैं तुरंत अपने प्राण त्याग दूँगी।”’ उस सुंदरी के इन वचनों ने आपके कोमल हृदय को बहुत व्याकुल कर दिया।
-
अकथयस्त्वमथैनमये सखे तदधिका मम मन्मथवेदना।
नृपसमक्षमुपेत्य हराम्यहं तदयि तां दयितामसितेक्षणाम्॥Akathayastvamathainamaye sakhe tadadhika mama manmathavedana, nripasamakshamupetya haramyaham tadayi tam dayitamasitekshanam.
Then you told him: ‘Friend, my own longing is greater still. I will go and carry off my dark-eyed beloved in front of all the kings.’
तब आपने उससे कहा: ‘मित्र, मेरी प्रेम-वेदना तो उससे भी बढ़कर है। मैं राजाओं के सामने जाकर अपनी उस काली आँखों वाली प्रिया को हर लाऊँगा।’
-
प्रमुदितेन च तेन समं तदा रथगतो लघु कुण्डिनमेयिवान्।
गुरुमरुत्पुरनायक मे भवान्वितनुतां तनुतामखिलापदाम्॥Pramuditena cha tena samam tada rathagato laghu kundinameyivan, gurumarutpuranayaka me bhavanvitanutam tanutamakhilapadam.
Then, with the delighted brahmin, you rode swiftly by chariot to Kundina. Lord of Guruvayur, lighten all my troubles.
फिर उस प्रसन्न ब्राह्मण के साथ रथ पर सवार होकर आप जल्दी कुण्डिनपुर पहुँचे। हे गुरुवायुर के स्वामी, मेरी सारी विपत्तियाँ कम कीजिए।