Durga Saptashati 1: Madhu-Kaitabha Vadh
ദുര്ഗാ സപ്തശതീ · പ്രഥമ അധ്യായ
The Sanskrit text in Malayalam script. The Roman line and the meaning are the same as in the original.
ഓം ഖഡ്ഗം ചക്രഗദേഷുചാപപരിഘാഞ്ഛൂലം ഭുശുണ്ഡീം ശിരഃ ശങ്ഖം സന്ദധതീം കരൈസ്ത്രിനയനാം സര്വാങ്ഗഭൂഷാവൃതാമ്।
നീലാശ്മദ്യുതിമാസ്യപാദദശകാം സേവേ മഹാകാലികാം യാമസ്തൌത്സ്വപിതേ ഹരൌ കമലജോ ഹന്തും മധും കൈടഭമ്॥Om khadgam chakragadeshuchapaparighanchhulam bhushundim shirah shankham sandadhatim karaistrinayanam sarvangabhushavritam, nilashmadyutimasyapadadashakam seve mahakalikam yamastautsvapite harau kamalajo hantum madhum kaitabham.
Om. I worship Mahakali, who holds sword, discus, mace, arrows, bow, iron club, trident, sling, a severed head and conch in her hands; three-eyed, adorned with ornaments on every limb, dark as blue sapphire, with ten faces and ten feet; whom Brahma, born of the lotus, praised while Vishnu slept, so that Madhu and Kaitabha would be slain.
ഓം നമശ്ചണ്ഡികായൈ॥
Om namashchandikayai.
Om, salutations to Chandika.
ഓം ഐം മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച॥
Om aim markandeya uvacha.
Om aim (the seed syllable of wisdom). Markandeya said:
സാവര്ണിഃ സൂര്യതനയോ യോ മനുഃ കഥ്യതേഽഷ്ടമഃ।
നിശാമയ തദുത്പത്തിം വിസ്തരാദ് ഗദതോ മമ॥Savarnih suryatanayo yo manuh kathyateshtamah, nishamaya tadutpattim vistarad gadato mama.
Savarni, son of the Sun, is called the eighth Manu. Listen as I tell you the story of his birth in full.
മഹാമായാനുഭാവേന യഥാ മന്വന്തരാധിപഃ।
സ ബഭൂവ മഹാഭാഗഃ സാവര്ണിസ്തനയോ രവേഃ॥Mahamayanubhavena yatha manvantaradhipah, sa babhuva mahabhagah savarnistanayo raveh.
Hear how, by the power of Mahamaya, the great Savarni, son of the Sun, became lord of a Manu’s age.
സ്വാരോചിഷേഽന്തരേ പൂര്വം ചൈത്രവംശസമുദ്ഭവഃ।
സുരഥോ നാമ രാജാഭൂത്സമസ്തേ ക്ഷിതിമണ്ഡലേ॥Svarochishentare purvam chaitravamshasamudbhavah, suratho nama rajabhutsamaste kshitimandale.
Long ago, in the age of the Manu Svarochisha, there was a king named Suratha, born of the Chaitra line, who ruled the whole earth.
തസ്യ പാലയതഃ സമ്യക് പ്രജാഃ പുത്രാനിവൌരസാന്।
ബഭൂവുഃ ശത്രവോ ഭൂപാഃ കോലാവിധ്വംസിനസ്തദാ॥Tasya palayatah samyak prajah putranivaurasan, babhuvuh shatravo bhupah kolavidhvamsinastada.
While he protected his people well, as if they were his own children, the kings of the Kolavidhvamsi clan became his enemies.
തസ്യ തൈരഭവദ് യുദ്ധമതിപ്രബലദണ്ഡിനഃ।
ന്യൂനൈരപി സ തൈര്യുദ്ധേ കോലാവിധ്വംസിഭിര്ജിതഃ॥Tasya tairabhavad yuddhamatiprabaladandinah, nyunairapi sa tairyuddhe kolavidhvamsibhirjitah.
The king, strong in arms, went to war with them, and though they were fewer, the Kolavidhvamsis defeated him.
തതഃ സ്വപുരമായാതോ നിജദേശാധിപോഽഭവത്।
ആക്രാന്തഃ സ മഹാഭാഗസ്തൈസ്തദാ പ്രബലാരിഭിഃ॥Tatah svapuramayato nijadeshadhipobhavat, akrantah sa mahabhagastaistada prabalaribhih.
He returned to his own city and ruled only his own land; but there too the noble king was attacked by those powerful enemies.
അമാത്യൈര്ബലിഭിര്ദുഷ്ടൈര്ദുര്ബലസ്യ ദുരാത്മഭിഃ।
കോശോ ബലം ചാപഹൃതം തത്രാപി സ്വപുരേ തതഃ॥Amatyairbalibhirdushtairdurbalasya duratmabhih, kosho balam chapahritam tatrapi svapure tatah.
And in his own city, his strong, wicked and corrupt ministers seized the weakened king’s treasury and army.
തതോ മൃഗയാവ്യാജേന ഹൃതസ്വാമ്യഃ സ ഭൂപതിഃ।
ഏകാകീ ഹയമാരുഹ്യ ജഗാമ ഗഹനം വനമ്॥Tato mrigayavyajena hritasvamyah sa bhupatih, ekaki hayamaruhya jagama gahanam vanam.
Robbed of his rule, the king rode off alone on horseback into a dense forest, on the pretext of going hunting.
സ തത്രാശ്രമമദ്രാക്ഷീദ് ദ്വിജവര്യസ്യ മേധസഃ।
പ്രശാന്തശ്വാപദാകീര്ണം മുനിശിഷ്യോപശോഭിതമ്॥Sa tatrashramamadrakshid dvijavaryasya medhasah, prashantashvapadakirnam munishishyopashobhitam.
There he saw the hermitage of Medhas, best of brahmins, where wild animals lived in peace and the sage’s disciples gave it grace.
തസ്ഥൌ കംചിത്സ കാലം ച മുനിനാ തേന സത്കൃതഃ।
ഇതശ്ചേതശ്ച വിചരംസ്തസ്മിന്മുനിവരാശ്രമേ॥Tasthau kanchitsa kalam cha munina tena satkritah, itashchetashcha vicharamstasminmunivarashrame.
Honoured by the sage, he stayed there for some time, wandering here and there in that great sage’s hermitage.
സോഽചിന്തയത്തദാ തത്ര മമത്വാകൃഷ്ടചേതനഃ।
മത്പൂര്വൈഃ പാലിതം പൂര്വം മയാ ഹീനം പുരം ഹി തത്॥Sochintayattada tatra mamatvakrishtachetanah, matpurvaih palitam purvam maya hinam puram hi tat.
There, his mind pulled by attachment, he thought: ‘The city my forefathers ruled, which I once ruled, is now lost to me.’
മദ്ഭൃത്യൈസ്തൈരസദ്വൃത്തൈര്ധര്മതഃ പാല്യതേ ന വാ।
ന ജാനേ സ പ്രധാനോ മേ ശൂരഹസ്തീ സദാമദഃ॥Madbhrityaistairasadvrittairdharmatah palyate na va, na jane sa pradhano me shurahasti sadamadah.
‘I don’t know if my wicked servants are ruling it rightly or not. And my chief elephant, brave and always in rut…’
മമ വൈരിവശം യാതഃ കാന് ഭോഗാനുപലപ്സ്യതേ।
യേ മമാനുഗതാ നിത്യം പ്രസാദധനഭോജനൈഃ॥Mama vairivasham yatah kan bhoganupalapsyate, ye mamanugata nityam prasadadhanabhojanaih.
‘…now in my enemies’ hands, what comforts will he find? And those who always followed me for my favour, wealth and food…’
അനുവൃത്തിം ധ്രുവം തേഽദ്യ കുര്വന്ത്യന്യമഹീഭൃതാമ്।
അസമ്യഗ്വ്യയശീലൈസ്തൈഃ കുര്വദ്ഭിഃ സതതം വ്യയമ്॥Anuvrittim dhruvam tedya kurvantyanyamahibhritam, asamyagvyayashilaistaih kurvadbhih satatam vyayam.
‘…surely serve other kings now. And those reckless spenders, wasting all the time…’
സഞ്ചിതഃ സോഽതിദുഃഖേന ക്ഷയം കോശോ ഗമിഷ്യതി।
ഏതച്ചാന്യച്ച സതതം ചിന്തയാമാസ പാര്ഥിവഃ॥Sanchitah sotiduhkhena kshayam kosho gamishyati, etachchanyachcha satatam chintayamasa parthivah.
‘…will drain the treasury I gathered with such effort.’ The king kept brooding on this and other worries.
തത്ര വിപ്രാശ്രമാഭ്യാശേ വൈശ്യമേകം ദദര്ശ സഃ।
സ പൃഷ്ടസ്തേന കസ്ത്വം ഭോ ഹേതുശ്ചാഗമനേഽത്ര കഃ॥Tatra viprashramabhyashe vaishyamekam dadarsha sah, sa prishtastena kastvam bho hetushchagamanetra kah.
Near the sage’s hermitage he saw a merchant and asked him: ‘Who are you, friend, and why have you come here?’
സശോക ഇവ കസ്മാത്ത്വം ദുര്മനാ ഇവ ലക്ഷ്യസേ।
ഇത്യാകര്ണ്യ വചസ്തസ്യ ഭൂപതേഃ പ്രണയോദിതമ്॥Sashoka iva kasmattvam durmana iva lakshyase, ityakarnya vachastasya bhupateh pranayoditam.
‘Why do you look so sorrowful and troubled?’ Hearing these kind words from the king…
പ്രത്യുവാച സ തം വൈശ്യഃ പ്രശ്രയാവനതോ നൃപമ്॥
Pratyuvacha sa tam vaishyah prashrayavanato nripam.
…the merchant bowed humbly and answered the king.
വൈശ്യ ഉവാച॥
Vaishya uvacha.
The merchant said:
സമാധിര്നാമ വൈശ്യോഽഹമുത്പന്നോ ധനിനാം കുലേ॥
Samadhirnama vaishyohamutpanno dhaninam kule.
I am a merchant named Samadhi, born into a wealthy family.
പുത്രദാരൈര്നിരസ്തശ്ച ധനലോഭാദസാധുഭിഃ।
വിഹീനശ്ച ധനൈര്ദാരൈഃ പുത്രൈരാദായ മേ ധനമ്॥Putradarairnirastashcha dhanalobhadasadhubhih, vihinashcha dhanairdaraih putrairadaya me dhanam.
My wicked sons and wife, greedy for money, drove me out. They took my wealth and left me with no wealth, wife or sons.
വനമഭ്യാഗതോ ദുഃഖീ നിരസ്തശ്ചാപ്തബന്ധുഭിഃ।
സോഽഹം ന വേദ്മി പുത്രാണാം കുശലാകുശലാത്മികാമ്॥Vanamabhyagato duhkhi nirastashchaptabandhubhih, soham na vedmi putranam kushalakushalatmikam.
Cast out by my own trusted kin, I came to the forest in grief. Living here, I don’t know whether my sons are well or not…
പ്രവൃത്തിം സ്വജനാനാം ച ദാരാണാം ചാത്ര സംസ്ഥിതഃ।
കിം നു തേഷാം ഗൃഹേ ക്ഷേമമക്ഷേമം കിം നു സാമ്പ്രതമ്॥Pravrittim svajananam cha daranam chatra samsthitah, kim nu tesham grihe kshemamakshemam kim nu sampratam.
…nor have I news of my family or wife. Is all well at home with them now, or not?
കഥം തേ കിം നു സദ്വൃത്താ ദുര്വൃത്താഃ കിം നു മേ സുതാഃ॥
Katham te kim nu sadvritta durvrittah kim nu me sutah.
How are they? Are my sons living well, or have they gone astray?
രാജോവാച॥
Rajovacha.
The king said:
യൈര്നിരസ്തോ ഭവാഁല്ലുബ്ധൈഃ പുത്രദാരാദിഭിര്ധനൈഃ॥
Yairnirasto bhavamllubdhaih putradaradibhirdhanaih.
Those greedy sons, wife and others who drove you out for money…
തേഷു കിം ഭവതഃ സ്നേഹമനുബധ്നാതി മാനസമ്॥
Teshu kim bhavatah snehamanubadhnati manasam.
…why does your heart still cling to them with love?
വൈശ്യ ഉവാച॥
Vaishya uvacha.
The merchant said:
ഏവമേതദ്യഥാ പ്രാഹ ഭവാനസ്മദ്ഗതം വചഃ॥
Evametadyatha praha bhavanasmadgatam vachah.
What you say about me is exactly right.
കിം കരോമി ന ബധ്നാതി മമ നിഷ്ഠുരതാം മനഃ।
യൈഃ സംത്യജ്യ പിതൃസ്നേഹം ധനലുബ്ധൈര്നിരാകൃതഃ॥Kim karomi na badhnati mama nishthuratam manah, yaih santyajya pitrisneham dhanalubdhairnirakritah.
But what can I do? My heart will not harden against those who, greedy for money, threw away a father’s love and drove me out…
പതിസ്വജനഹാര്ദം ച ഹാര്ദി തേഷ്വേവ മേ മനഃ।
കിമേതന്നാഭിജാനാമി ജാനന്നപി മഹാമതേ॥Patisvajanahardam cha hardi teshveva me manah, kimetannabhijanami janannapi mahamate.
…and cast off all love for husband and kin; still my heart is with them. Wise one, I know this, yet I cannot understand it.
യത്പ്രേമപ്രവണം ചിത്തം വിഗുണേഷ്വപി ബന്ധുഷു।
തേഷാം കൃതേ മേ നിഃശ്വാസോ ദൌര്മനസ്യം ച ജായതേ॥Yatpremapravanam chittam viguneshvapi bandhushu, tesham krite me nihshvaso daurmanasyam cha jayate.
My heart leans in love toward kin who have no goodness; for them I sigh and feel low.
കരോമി കിം യന്ന മനസ്തേഷ്വപ്രീതിഷു നിഷ്ഠുരമ്॥
Karomi kim yanna manasteshvapritishu nishthuram.
What can I do, when my heart will not turn hard toward those who have no love for me?
മാര്കണ്ഡേയ ഉവാച॥
Markandeya uvacha.
Markandeya said:
തതസ്തൌ സഹിതൌ വിപ്ര തം മുനിം സമുപസ്ഥിതൌ॥
Tatastau sahitau vipra tam munim samupasthitau.
Then, O brahmin, the two of them went together to the sage.
സമാധിര്നാമ വൈശ്യോഽസൌ സ ച പാര്ഥിവസത്തമഃ।
കൃത്വാ തു തൌ യഥാന്യായം യഥാര്ഹം തേന സംവിദമ്॥Samadhirnama vaishyosau sa cha parthivasattamah, kritva tu tau yathanyayam yatharham tena samvidam.
Samadhi the merchant and that best of kings greeted him as was proper and fitting…
ഉപവിഷ്ടൌ കഥാഃ കാശ്ചിച്ചക്രതുര്വൈശ്യപാര്ഥിവൌ॥
Upavishtau kathah kashchichchakraturvaishyaparthivau.
…and sitting down, the merchant and the king began to talk with him.
രാജോവാച॥
Rajovacha.
The king said:
ഭഗവംസ്ത്വാമഹം പ്രഷ്ടുമിച്ഛാമ്യേകം വദസ്വ തത്॥
Bhagavamstvamaham prashtumichchhamyekam vadasva tat.
Revered one, I wish to ask you one thing; please answer it.
ദുഃഖായ യന്മേ മനസഃ സ്വചിത്തായത്തതാം വിനാ।
മമത്വം ഗതരാജ്യസ്യ രാജ്യാങ്ഗേഷ്വഖിലേഷ്വപി॥Duhkhaya yanme manasah svachittayattatam vina, mamatvam gatarajyasya rajyangeshvakhileshvapi.
My mind will not obey me, and this pains me: though I have lost my kingdom, I still feel ‘mine’ for every part of it.
ജാനതോഽപി യഥാജ്ഞസ്യ കിമേതന്മുനിസത്തമ।
അയം ച നികൃതഃ പുത്രൈര്ദാരൈര്ഭൃത്യൈസ്തഥോജ്ഝിതഃ॥Janatopi yathajnasya kimetanmunisattama, ayam cha nikritah putrairdarairbhrityaistathojjhitah.
Best of sages, why am I like an ignorant man though I know better? And this man was wronged by his sons and abandoned by wife and servants…
സ്വജനേന ച സംത്യക്തസ്തേഷു ഹാര്ദീ തഥാപ്യതി।
ഏവമേഷ തഥാഹം ച ദ്വാവപ്യത്യന്തദുഃഖിതൌ॥Svajanena cha santyaktasteshu hardi tathapyati, evamesha tathaham cha dvavapyatyantaduhkhitau.
…and forsaken by his own people, yet he still loves them dearly. So both he and I are deeply unhappy.
ദൃഷ്ടദോഷേഽപി വിഷയേ മമത്വാകൃഷ്ടമാനസൌ।
തത്കിമേതന്മഹാഭാഗ യന്മോഹോ ജ്ഞാനിനോരപി॥Drishtadoshepi vishaye mamatvakrishtamanasau, tatkimetanmahabhaga yanmoho jnaninorapi.
Our minds are drawn by attachment to things whose faults we have plainly seen. Noble one, why does delusion grip even those who know?
മമാസ്യ ച ഭവത്യേഷാ വിവേകാന്ധസ്യ മൂഢതാ॥
Mamasya cha bhavatyesha vivekandhasya mudhata.
Why has this folly come over both him and me, blind to what is right?
ഋഷിരുവാച॥
Rishiruvacha.
The sage said:
ജ്ഞാനമസ്തി സമസ്തസ്യ ജന്തോര്വിഷയഗോചരേ॥
Jnanamasti samastasya jantorvishayagochare.
Every living being has knowledge of the world of the senses.
വിഷയശ്ച മഹാഭാഗ യാതി ചൈവം പൃഥക് പൃഥക്।
ദിവാന്ധാഃ പ്രാണിനഃ കേചിദ്രാത്രാവന്ധാസ്തഥാപരേ॥Vishayashcha mahabhaga yati chaivam prithak prithak, divandhah praninah kechidratravandhastathapare.
And, noble one, the senses reach each creature in its own way. Some creatures are blind by day, others blind by night.
കേചിദ്ദിവാ തഥാ രാത്രൌ പ്രാണിനസ്തുല്യദൃഷ്ടയഃ।
ജ്ഞാനിനോ മനുജാഃ സത്യം കിം തു തേ ന ഹി കേവലമ്॥Kechiddiva tatha ratrau praninastulyadrishtayah, jnanino manujah satyam kim tu te na hi kevalam.
Some see equally well by day and by night. Humans do have knowledge, it is true, but not they alone…
യതോ ഹി ജ്ഞാനിനഃ സര്വേ പശുപക്ഷിമൃഗാദയഃ।
ജ്ഞാനം ച തന്മനുഷ്യാണാം യത്തേഷാം മൃഗപക്ഷിണാമ്॥Yato hi jnaninah sarve pashupakshimrigadayah, jnanam cha tanmanushyanam yattesham mrigapakshinam.
…for cattle, birds, beasts and all creatures have knowledge too. What humans know, beasts and birds know as well…
മനുഷ്യാണാം ച യത്തേഷാം തുല്യമന്യത്തഥോഭയോഃ।
ജ്ഞാനേഽപി സതി പശ്യൈതാന് പതങ്ഗാഞ്ഛാവചഞ്ചുഷു॥Manushyanam cha yattesham tulyamanyattathobhayoh, jnanepi sati pashyaitan patanganchhavachanchushu.
…and what they know, humans know; in other ways too they are alike. Though they have knowledge, look at these birds dropping grain into their chicks’ beaks…
കണമോക്ഷാദൃതാന്മോഹാത്പീഡ്യമാനാനപി ക്ഷുധാ।
മാനുഷാ മനുജവ്യാഘ്ര സാഭിലാഷാഃ സുതാന് പ്രതി॥Kanamokshadritanmohatpidyamananapi kshudha, manusha manujavyaghra sabhilashah sutan prati.
…out of attachment, though they themselves suffer hunger. And people, O tiger among men, cherish hopes of their sons…
ലോഭാത്പ്രത്യുപകാരായ നന്വേതാന് കിം ന പശ്യസി।
തഥാപി മമതാവര്തേ മോഹഗര്തേ നിപാതിതാഃ॥Lobhatpratyupakaraya nanvetan kim na pashyasi, tathapi mamatavarte mohagarte nipatitah.
…greedy for something in return; don’t you see it? Even so, they are thrown into the whirlpool of ‘mine’, the pit of delusion…
മഹാമായാപ്രഭാവേണ സംസാരസ്ഥിതികാരിണാ।
തന്നാത്ര വിസ്മയഃ കാര്യോ യോഗനിദ്രാ ജഗത്പതേഃ॥Mahamayaprabhavena samsarasthitikarina, tannatra vismayah karyo yoganidra jagatpateh.
…by the power of Mahamaya, who keeps the cycle of the world going. So there is nothing strange here: she is the yogic sleep of Vishnu, lord of the world.
മഹാമായാ ഹരേശ്ചൈഷാ തയാ സമ്മോഹ്യതേ ജഗത്।
ജ്ഞാനിനാമപി ചേതാംസി ദേവീ ഭഗവതീ ഹി സാ॥Mahamaya hareshchaisha taya sammohyate jagat, jnaninamapi chetamsi devi bhagavati hi sa.
She is Mahamaya, Vishnu’s own power, and by her the whole world is deluded. She is the blessed Goddess, and even the minds of the wise…
ബലാദാകൃഷ്യ മോഹായ മഹാമായാ പ്രയച്ഛതി।
തയാ വിസൃജ്യതേ വിശ്വം ജഗദേതച്ചരാചരമ്॥Baladakrishya mohaya mahamaya prayachchhati, taya visrijyate vishvam jagadetachcharacharam.
…Mahamaya drags by force into delusion. By her this whole universe, moving and unmoving, is created.
സൈഷാ പ്രസന്നാ വരദാ നൃണാം ഭവതി മുക്തയേ।
സാ വിദ്യാ പരമാ മുക്തേര്ഹേതുഭൂതാ സനാതനീ॥Saisha prasanna varada nrinam bhavati muktaye, sa vidya parama mukterhetubhuta sanatani.
When she is pleased, she grants people the boon of liberation. She is the supreme knowledge, the eternal cause of freedom…
സംസാരബന്ധഹേതുശ്ച സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ॥
Samsarabandhahetushcha saiva sarveshvareshvari.
…and she alone, queen over all rulers, is also the cause of bondage to the world.
രാജോവാച॥
Rajovacha.
The king said:
ഭഗവന് കാ ഹി സാ ദേവീ മഹാമായേതി യാം ഭവാന്॥
Bhagavan ka hi sa devi mahamayeti yam bhavan.
Revered one, who is this Goddess you call Mahamaya?
ബ്രവീതി കഥമുത്പന്നാ സാ കര്മാസ്യാശ്ച കിം ദ്വിജ।
യത്പ്രഭാവാ ച സാ ദേവീ യത്സ്വരൂപാ യദുദ്ഭവാ॥Braviti kathamutpanna sa karmasyashcha kim dvija, yatprabhava cha sa devi yatsvarupa yadudbhava.
How was she born, and what are her deeds, O brahmin? What is her power, her nature, her origin?
തത്സര്വം ശ്രോതുമിച്ഛാമി ത്വത്തോ ബ്രഹ്മവിദാം വര॥
Tatsarvam shrotumichchhami tvatto brahmavidam vara.
I want to hear all of it from you, best of those who know Brahman.
ഋഷിരുവാച॥
Rishiruvacha.
The sage said:
നിത്യൈവ സാ ജഗന്മൂര്തിസ്തയാ സര്വമിദം തതമ്॥
Nityaiva sa jaganmurtistaya sarvamidam tatam.
She is eternal; the world is her form, and she pervades all of it.
തഥാപി തത്സമുത്പത്തിര്ബഹുധാ ശ്രൂയതാം മമ।
ദേവാനാം കാര്യസിദ്ധ്യര്ഥമാവിര്ഭവതി സാ യദാ॥Tathapi tatsamutpattirbahudha shruyatam mama, devanam karyasiddhyarthamavirbhavati sa yada.
Even so, hear from me how she appears in many ways. Whenever she manifests to accomplish the work of the gods…
ഉത്പന്നേതി തദാ ലോകേ സാ നിത്യാപ്യഭിധീയതേ।
യോഗനിദ്രാം യദാ വിഷ്ണുര്ജഗത്യേകാര്ണവീകൃതേ॥Utpanneti tada loke sa nityapyabhidhiyate, yoganidram yada vishnurjagatyekarnavikrite.
…the world says she is born, though she is eternal. At the end of an age, when the world had become one ocean…
ആസ്തീര്യ ശേഷമഭജത്കല്പാന്തേ ഭഗവാന് പ്രഭുഃ।
തദാ ദ്വാവസുരൌ ഘോരൌ വിഖ്യാതൌ മധുകൈടഭൌ॥Astirya sheshamabhajatkalpante bhagavan prabhuh, tada dvavasurau ghorau vikhyatau madhukaitabhau.
…and the Lord Vishnu spread out the serpent Shesha as his bed and entered yogic sleep, two terrible demons arose, the famous Madhu and Kaitabha.
വിഷ്ണുകര്ണമലോദ്ഭൂതൌ ഹന്തും ബ്രഹ്മാണമുദ്യതൌ।
സ നാഭികമലേ വിഷ്ണോഃ സ്ഥിതോ ബ്രഹ്മാ പ്രജാപതിഃ॥Vishnukarnamalodbhutau hantum brahmanamudyatau, sa nabhikamale vishnoh sthito brahma prajapatih.
Born from the wax of Vishnu’s ears, they set out to kill Brahma. Brahma, the creator, was seated in the lotus growing from Vishnu’s navel.
ദൃഷ്ട്വാ താവസുരൌ ചോഗ്രൌ പ്രസുപ്തം ച ജനാര്ദനമ്।
തുഷ്ടാവ യോഗനിദ്രാം താമേകാഗ്രഹൃദയസ്ഥിതഃ॥Drishtva tavasurau chograu prasuptam cha janardanam, tushtava yoganidram tamekagrahridayasthitah.
Seeing those two fierce demons and Janardana, Vishnu, fast asleep, Brahma, with a focused heart, praised the Goddess who is yogic sleep…
വിബോധനാര്ഥായ ഹരേര്ഹരിനേത്രകൃതാലയാമ്।
വിശ്വേശ്വരീം ജഗദ്ധാത്രീം സ്ഥിതിസംഹാരകാരിണീമ്॥Vibodhanarthaya harerharinetrakritalayam, vishveshvarim jagaddhatrim sthitisamharakarinim.
…to wake Vishnu: she who had made her home in his eyes, queen of the universe, its sustainer, who keeps it and dissolves it…
നിദ്രാം ഭഗവതീം വിഷ്ണോരതുലാം തേജസഃ പ്രഭുഃ॥
Nidram bhagavatim vishnoratulam tejasah prabhuh.
…the blessed Goddess who is Vishnu’s sleep, the matchless radiance; so the lord Brahma praised her.
ബ്രഹ്മോവാച॥
Brahmovacha.
Brahma said:
ത്വം സ്വാഹാ ത്വം സ്വധാ ത്വം ഹി വഷട്കാരഃ സ്വരാത്മികാ॥
Tvam svaha tvam svadha tvam hi vashatkarah svaratmika.
You are Svaha and Svadha, the offerings to gods and ancestors; you are Vashat, the sacred call; you are the very soul of sound.
സുധാ ത്വമക്ഷരേ നിത്യേ ത്രിധാ മാത്രാത്മികാ സ്ഥിതാ।
അര്ധമാത്രാസ്ഥിതാ നിത്യാ യാനുച്ചാര്യാ വിശേഷതഃ॥Sudha tvamakshare nitye tridha matratmika sthita, ardhamatrasthita nitya yanuchcharya visheshatah.
You are the nectar; in the eternal syllable Om you abide as its three parts, and you are the eternal half-measure beyond them that cannot be spoken.
ത്വമേവ സന്ധ്യാ സാവിത്രീ ത്വം ദേവി ജനനീ പരാ।
ത്വയൈതദ്ധാര്യതേ വിശ്വം ത്വയൈതത്സൃജ്യതേ ജഗത്॥Tvameva sandhya savitri tvam devi janani para, tvayaitaddharyate vishvam tvayaitatsrijyate jagat.
You are the twilight prayer and Savitri; Goddess, you are the supreme Mother. By you this universe is upheld, by you this world is created.
ത്വയൈതത്പാല്യതേ ദേവി ത്വമത്സ്യന്തേ ച സര്വദാ।
വിസൃഷ്ടൌ സൃഷ്ടിരൂപാ ത്വം സ്ഥിതിരൂപാ ച പാലനേ॥Tvayaitatpalyate devi tvamatsyante cha sarvada, visrishtau srishtirupa tvam sthitirupa cha palane.
By you it is protected, Goddess, and at the end you always consume it. At creation you take the form of creation, and in protecting it the form of preservation…
തഥാ സംഹൃതിരൂപാന്തേ ജഗതോഽസ്യ ജഗന്മയേ।
മഹാവിദ്യാ മഹാമായാ മഹാമേധാ മഹാസ്മൃതിഃ॥Tatha samhritirupante jagatosya jaganmaye, mahavidya mahamaya mahamedha mahasmritih.
…and at the end the form of dissolution, O you who are the world itself. You are great knowledge, great illusion, great intellect, great memory…
മഹാമോഹാ ച ഭവതീ മഹാദേവീ മഹാസുരീ।
പ്രകൃതിസ്ത്വം ച സര്വസ്യ ഗുണത്രയവിഭാവിനീ॥Mahamoha cha bhavati mahadevi mahasuri, prakritistvam cha sarvasya gunatrayavibhavini.
…great delusion, the great Goddess, the great power. You are Nature, the source of all, bringing forth the three qualities.
കാലരാത്രിര്മഹാരാത്രിര്മോഹരാത്രിശ്ച ദാരുണാ।
ത്വം ശ്രീസ്ത്വമീശ്വരീ ത്വം ഹ്രീസ്ത്വം ബുദ്ധിര്ബോധലക്ഷണാ॥Kalaratrirmaharatrirmoharatrishcha daruna, tvam shristvamishvari tvam hristvam buddhirbodhalakshana.
You are the dark night of time, the great night, the terrible night of delusion. You are fortune, sovereignty, modesty, and the intelligence that awakens.
ലജ്ജാ പുഷ്ടിസ്തഥാ തുഷ്ടിസ്ത്വം ശാന്തിഃ ക്ഷാന്തിരേവ ച।
ഖഡ്ഗിനീ ശൂലിനീ ഘോരാ ഗദിനീ ചക്രിണീ തഥാ॥Lajja pushtistatha tushtistvam shantih kshantireva cha, khadgini shulini ghora gadini chakrini tatha.
You are shyness, nourishment and contentment, peace and forbearance. Fierce, you bear the sword, the trident, the mace and the discus…
ശങ്ഖിനീ ചാപിനീ ബാണഭുശുണ്ഡീപരിഘായുധാ।
സൌമ്യാ സൌമ്യതരാശേഷസൌമ്യേഭ്യസ്ത്വതിസുന്ദരീ॥Shankhini chapini banabhushundiparighayudha, saumya saumyatarasheshasaumyebhyastvatisundari.
…the conch, the bow, arrows, sling and iron club. Yet you are gentle, gentler than all gentle things, and beautiful beyond them all.
പരാപരാണാം പരമാ ത്വമേവ പരമേശ്വരീ।
യച്ച കിഞ്ചിത്ക്വചിദ്വസ്തു സദസദ്വാഖിലാത്മികേ॥Paraparanam parama tvameva parameshvari, yachcha kinchitkvachidvastu sadasadvakhilatmike.
You are higher than the highest and the lowest; you alone are the supreme Goddess. Whatever exists anywhere, real or unreal, O soul of all…
തസ്യ സര്വസ്യ യാ ശക്തിഃ സാ ത്വം കിം സ്തൂയസേ തദാ।
യയാ ത്വയാ ജഗത്സ്രഷ്ടാ ജഗത്പാത്യത്തി യോ ജഗത്॥Tasya sarvasya ya shaktih sa tvam kim stuyase tada, yaya tvaya jagatsrashta jagatpatyatti yo jagat.
…the power in all of it is you; how then can you be praised? Even he who creates, protects and consumes the world…
സോഽപി നിദ്രാവശം നീതഃ കസ്ത്വാം സ്തോതുമിഹേശ്വരഃ।
വിഷ്ണുഃ ശരീരഗ്രഹണമഹമീശാന ഏവ ച॥Sopi nidravasham nitah kastvam stotumiheshvarah, vishnuh shariragrahanamahamishana eva cha.
…has been put to sleep by you; who here is able to praise you? Vishnu, I and Shiva have all been made to take bodies…
കാരിതാസ്തേ യതോഽതസ്ത്വാം കഃ സ്തോതും ശക്തിമാന് ഭവേത്।
സാ ത്വമിത്ഥം പ്രഭാവൈഃ സ്വൈരുദാരൈര്ദേവി സംസ്തുതാ॥Karitaste yatotastvam kah stotum shaktiman bhavet, sa tvamittham prabhavaih svairudarairdevi samstuta.
…by you; so who has the power to praise you? Goddess, praised in this way for your own noble powers…
മോഹയൈതൌ ദുരാധര്ഷാവസുരൌ മധുകൈടഭൌ।
പ്രബോധം ച ജഗത്സ്വാമീ നീയതാമച്യുതോ ലഘു॥Mohayaitau duradharshavasurau madhukaitabhau, prabodham cha jagatsvami niyatamachyuto laghu.
…bewilder these two unconquerable demons, Madhu and Kaitabha, and let Achyuta, lord of the world, wake up quickly.
ബോധശ്ച ക്രിയതാമസ്യ ഹന്തുമേതൌ മഹാസുരൌ॥
Bodhashcha kriyatamasya hantumetau mahasurau.
Awaken him so he may slay these two great demons.
ഋഷിരുവാച॥
Rishiruvacha.
The sage said:
ഏവം സ്തുതാ തദാ ദേവീ താമസീ തത്ര വേധസാ॥
Evam stuta tada devi tamasi tatra vedhasa.
Praised in this way by Brahma, the Goddess of dark sleep…
വിഷ്ണോഃ പ്രബോധനാര്ഥായ നിഹന്തും മധുകൈടഭൌ।
നേത്രാസ്യനാസികാബാഹുഹൃദയേഭ്യസ്തഥോരസഃ॥Vishnoh prabodhanarthaya nihantum madhukaitabhau, netrasyanasikabahuhridayebhyastathorasah.
…to wake Vishnu and have Madhu and Kaitabha slain, came forth from his eyes, mouth, nose, arms, heart and chest…
നിര്ഗമ്യ ദര്ശനേ തസ്ഥൌ ബ്രഹ്മണോഽവ്യക്തജന്മനഃ।
ഉത്തസ്ഥൌ ച ജഗന്നാഥസ്തയാ മുക്തോ ജനാര്ദനഃ॥Nirgamya darshane tasthau brahmanovyaktajanmanah, uttasthau cha jagannathastaya mukto janardanah.
…and stood before Brahma, whose birth is beyond knowing. Freed by her, Janardana, lord of the world, rose up…
ഏകാര്ണവേഽഹിശയനാത്തതഃ സ ദദൃശേ ച തൌ।
മധുകൈടഭൌ ദുരാത്മാനാവതിവീര്യപരാക്രമൌ॥Ekarnavehishayanattatah sa dadrishe cha tau, madhukaitabhau duratmanavativiryaparakramau.
…from his serpent bed on the single ocean, and he saw those two, Madhu and Kaitabha, wicked and of enormous strength and valour…
ക്രോധരക്തേക്ഷണാവത്തും ബ്രഹ്മാണം ജനിതോദ്യമൌ।
സമുത്ഥായ തതസ്താഭ്യാം യുയുധേ ഭഗവാന് ഹരിഃ॥Krodharaktekshanavattum brahmanam janitodyamau, samutthaya tatastabhyam yuyudhe bhagavan harih.
…their eyes red with rage, ready to devour Brahma. Rising up, the Lord Hari fought with them.
പഞ്ചവര്ഷസഹസ്രാണി ബാഹുപ്രഹരണോ വിഭുഃ।
താവപ്യതിബലോന്മത്തൌ മഹാമായാവിമോഹിതൌ॥Panchavarshasahasrani bahupraharano vibhuh, tavapyatibalonmattau mahamayavimohitau.
The mighty Lord fought them with his bare arms for five thousand years. Drunk on their great strength and deluded by Mahamaya…
ഉക്തവന്തൌ വരോഽസ്മത്തോ വ്രിയതാമിതി കേശവമ്॥
Uktavantau varosmatto vriyatamiti keshavam.
…the two said to Keshava, Vishnu: ‘Ask a boon of us.’
ശ്രീഭഗവാനുവാച॥
Shribhagavanuvacha.
The Lord said:
ഭവേതാമദ്യ മേ തുഷ്ടൌ മമ വധ്യാവുഭാവപി॥
Bhavetamadya me tushtau mama vadhyavubhavapi.
If you are pleased with me today, then let both of you be slain by me.
കിമന്യേന വരേണാത്ര ഏതാവദ്ധി വൃതം മമ॥
Kimanyena varenatra etavaddhi vritam mama.
What need is there of any other boon? This alone is what I choose.
ഋഷിരുവാച॥
Rishiruvacha.
The sage said:
വഞ്ചിതാഭ്യാമിതി തദാ സര്വമാപോമയം ജഗത്॥
Vanchitabhyamiti tada sarvamapomayam jagat.
Tricked in this way, and seeing that the whole world was nothing but water…
വിലോക്യ താഭ്യാം ഗദിതോ ഭഗവാന് കമലേക്ഷണഃ।
ആവാം ജഹി ന യത്രോര്വീ സലിലേന പരിപ്ലുതാ॥Vilokya tabhyam gadito bhagavan kamalekshanah, avam jahi na yatrorvi salilena paripluta.
…the two said to the lotus-eyed Lord: ‘Kill us where the earth is not flooded with water.’
ഋഷിരുവാച॥
Rishiruvacha.
The sage said:
തഥേത്യുക്ത്വാ ഭഗവതാ ശങ്ഖചക്രഗദാഭൃതാ।
കൃത്വാ ചക്രേണ വൈ ച്ഛിന്നേ ജഘനേ ശിരസീ തയോഃ॥Tathetyuktva bhagavata shankhachakragadabhrita, kritva chakrena vai chchhinne jaghane shirasi tayoh.
Saying ‘So be it’, the Lord who bears the conch, discus and mace placed their heads on his thigh and cut them off with his discus.
ഏവമേഷാ സമുത്പന്നാ ബ്രഹ്മണാ സംസ്തുതാ സ്വയമ്।
പ്രഭാവമസ്യാ ദേവ്യാസ്തു ഭൂയഃ ശൃണു വദാമി തേ॥ ഐം ഓം॥Evamesha samutpanna brahmana samstuta svayam, prabhavamasya devyastu bhuyah shrinu vadami te. Aim om.
So did she appear, praised by Brahma himself. Now hear more of this Goddess’s power, as I tell it to you. Aim, Om.
ഇതി ശ്രീമാര്കണ്ഡേയപുരാണേ സാവര്ണികേ മന്വന്തരേ ദേവീമാഹാത്മ്യേ മധുകൈടഭവധോ നാമ പ്രഥമോഽധ്യായഃ॥
Iti shrimarkandeyapurane savarnike manvantare devimahatmye madhukaitabhavadho nama prathamodhyayah.
Thus ends the first chapter of the Devi Mahatmya in the Markandeya Purana, in the age of Savarni Manu: the slaying of Madhu and Kaitabha.